CHÈ BÚP TÍM PHÚ THỌ – Đặc sản trà quê hương

Cây chè búp tím

Tìm hiểu thêm ở link bên dưới

https://www.youtube.com/watch?v=uqKL59B3ZUs&t=12s

https://www.tiktok.com/@duocsyyeutra

“Cây chè tím là do giống chè cổ đất Phú Thọ đột biến tự nhiên mà thành. Trong điều kiện tự nhiên, cây chè đột biến với tỷ lệ rất thấp, chỉ 1 phần triệu, thậm chí 1 phần chục triệu “

Chị Lê Thị Hồng Phương, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Trà UT ở huyện Thanh Ba chia sẻ :

• “Cây chè tím là giống chè cổ của Việt Nam tưởng chừng đã biến mất hoàn toàn, bị thất truyền. Rồi cơ duyên đến, tôi được biết đến giống chè tím mà Viện Khoa học Kỹ thuật nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc đang bảo tồn. Sau đó, chúng tôi đã phối hợp với Viện phục tráng thành công giống chè quý này. Công ty chúng tôi và một số bà con ở huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ đã trồng lại giống chè này được 4-5 năm nay. Công ty UT đang phát triển nguồn nguyên liệu diện tích khoảng 23ha ( trong đó vừa là vùng của cty kết hợp đồi chè các hộ dân ) canh tác hữu cơ đảm bảo quy trình: SẠCH – CHẤT LƯỢNG CAO, công thức sao bí truyền giúp giữ lại hương vị đặc trưng của chè nơi đây.
• Hiện cây chè đã bắt đầu cho thu hoạch. Công ty có nhiều sản phẩm chè từ chè xanh khô đến trà túi lọc, đặc biệt 3 sản phẩm: Chè búp tím Thanh Ba hộp quà tặng, Chè túi lọc búp tím Thanh Ba, Chè búp tím Thanh Ba hộp 75gr được tỉnh Phú Thọ công nhận sản phẩm thuộc Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đạt 4 sao. Công ty đang nỗ lực phấn đấu xây dựng những sản phẩm Chè búp tím Thanh Ba hộp quà tặng đáp ứng các tiêu chí cao hơn để được công nhận sản phẩm OCOP 5 sao quốc gia.
• Sản phẩm chè của chúng tôi hiện không chỉ tiêu thụ thị trường trong nước mà vừa qua đã chào hàng, xuất khẩu thành công 2 lô hàng chè tím đầu tiên sang Anh, Đức.

Chè búp tím là loại đặc sản quý của quê hương đất Tổ, của người Phú Thọ. Cây chè búp tím được các nhà nghiên cứu khẳng định những giá trị vượt trội như: Chè tím sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh hại. Ngoài ra, trong búp chè có nhiều sắc tố anthocyanin, là hợp chất có khả năng chống oxi hóa với nhiều đặc tính quý như: Chống lão hóa, hạn chế sự suy giảm sức đề kháng, làm bền thành mạch, kháng viêm, hạn chế sự phát triển của tế bào ung thư và chống tia phóng xạ… Hàm lượng chất EGCG cao gấp hàng chục lần so với chè xanh thông thường có tác dụng bảo vệ tim và mạch máu. Ngoài những tác dụng trên, chất EGCG trong chè tím, chè xanh còn chống oxy hóa, có khả năng trong điều trị bệnh Alzheimer, dưỡng da.

  Để trồng giống chè quý hiếm này, ngoài diện tích trồng chè, Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Trà UT còn liên kết với các hộ nông dân trồng để mở rộng diện tích, hỗ trợ kỹ thuật chăm sóc và chế biến chè đạt tiêu chuẩn quốc tế ISO 22000: 2018. Đến nay, diện tích trồng trà tím của Công ty và các hộ nông dân huyện Thanh Ba đã lên 23ha.

• Nguồn Gốc Đặc Biệt Làm Nên Giá Trị Của Chè Búp Tím Thanh Ba

Điểm làm nên sự khác biệt của Chè búp tím Thanh Ba nằm ở chính giống trà và điều kiện canh tác độc đáo.

• Giống trà quý hiếm:Đây là giống trà cổ thuộc loài Camellia Sinensis, cực kỳ quý hiếm. Điểm nhận dạng đặc trưng là búp, cuống lá hoặc toàn thân cây mang một sắc tím tự nhiên. Màu sắc này được tạo ra do cơ chế tiếp nhận ánh sáng đặc biệt của cây, một minh chứng cho sự độc đáo của giống trà.
• Vùng trồng tinh khiết:Các cây trà được trồng hoàn toàn hữu cơ ở độ cao trên 1000m tại huyện Thanh Ba, Phú Thọ. Khí hậu trong lành và thổ nhưỡng đặc biệt của vùng núi cao đã góp phần tạo nên hương vị tinh túy, thanh khiết mà không nơi nào có được.

Sản phẩm được chứng nhận OCOP 5 sao là lời cam kết về một quy trình sản xuất sạch, minh bạch và an toàn tuyệt đối cho người tiêu dùng.

• Giống trà cổ thuộc loài Camellia Sinensisquý hiếm chính là những cây trà cổ thụ mọc tự nhiên, có tuổi đời hàng trăm, hàng nghìn năm, nổi bật nhất là Trà Shan Tuyết cổ thụ(thuộc dòng Camellia sinensis var. assamica) ở vùng núi cao Tây Bắc Việt Nam (Hà Giang, Tuyên Quang,…) với búp có lớp lông trắng như tuyết, thân gỗ lớn, và Trà búp tím Thanh Ba (Phú Thọ) với búp và lá có sắc tím tự nhiên, đều là những giống bản địa cực kỳ giá trị, hiếm có, có hương vị độc đáo do điều kiện sinh trưởng đặc thù.
• Các giống trà cổ quý hiếm nổi bật:

• Trà Shan Tuyết Cổ Thụ:
  • Đặc điểm: Cây cao lớn, thân xù xì phủ rêu phong, lá dày gân nổi rõ, búp có lớp lông trắng mịn như tuyết.
  • Nguồn gốc: Vùng núi cao phía Bắc Việt Nam (trên 1.000m).
  • Giá trị: Năng suất thấp, thu hái khó (phải trèo cây), tạo nên hương vị tinh túy, thanh khiết, được chế biến thành nhiều loại khác nhau.
• Trà Búp Tím Thanh Ba:
  • Đặc điểm: Búp, cuống và thân cây có màu tím tự nhiên do cơ chế tiếp nhận ánh sáng đặc biệt.
  • Nguồn gốc: Vùng núi cao huyện Thanh Ba, Phú Thọ.
  •  Camellia sinensis var. sinensis: Chè Trung Quốc lá nhỏ, ở Việt Nam thường trồng ở vùng Trung du như Thái Nguyên, Phú Thọ… Đặc điểm là cây thân bụi, lá nhỏ, thường cao ~ 3m. Tất cả các loại trà thuộc nhóm trung du, ô long… đều thuộc loài này. Giống này đặc biệt chỉ có ở Phú Thọ. Đột biến tự nhiên, 
  • Giá trị: Giống trà cổ quý hiếm, hương vị độc đáo, thanh khiết, hoàn toàn hữu cơ.

• Giống : Camellia taliensis cũng thân bụi , búp tím
• Thân bụi, nhỏ. C. Talensis thường có búp màu tím, có năm lá non trên búp, trong khi giống C. sinensis thường có ba. Nó phát triển chủ yếu ở phía phía tây nam của tỉnh Vân Nam, Trung Quốc và các khu vực lân cận ở Thái Lan, Myanmar, Việt Nam, độ cao ~ 2000m so với mực nước biển. Hàm lượng cafein ít hơn so với C. sinensis. Ở Trung Quốc đã trồng loài này để làm một số sản phẩm trà trắng, đỏ, trà lên men…

• Trà Móng Rồng / Vảy Rồng (Camellia crassicolumna):
  • Đặc điểm: Búp to, xoắn dài, có màu đỏ, vàng, tím, trắng; hương vị đậm đà, phức tạp, không giống các dòng trà khác, có thể không chứa caffeine.
  • Nguồn gốc: Phân bố ở các vùng trà núi cao.

Điểm chung của các giống trà quý hiếm:

• Thuộc loài Camellia Sinensis: Là tổ tiên của hầu hết các loại trà, nhưng thuộc các chủng (variety) khác nhau như var. assamica (thân gỗ lớn) và var. sinensis (thân bụi nhỏ).
• Sinh trưởng tự nhiên: Mọc ở độ cao lớn, trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, ít tác động của con người.
• Hiếm có: Do điều kiện sinh trưởng đặc thù, năng suất thấp và khó thu hái, chúng trở nên cực kỳ quý hiếm và có giá trị cao.

+ Chất anthocyanin:

là nhóm sắc tố tự nhiên thuộc họ flavonoid, có màu đỏ, tím, xanh lam, tan trong nước, có mặt trong nhiều loại rau củ quả như việt quất, nho, bắp cải tím, khoai lang tím, dâu tây… Chúng hoạt động như chất chống oxy hóa mạnh, bảo vệ thực vật khỏi stress môi trường (tia UV, lạnh, khô hạn) và mang lại nhiều lợi ích sức khỏe cho con người như giảm nguy cơ bệnh tim mạch, ung thư, chống viêm, hỗ trợ chức năng não và cải thiện sức khỏe làn da, đồng thời được dùng làm màu thực phẩm tự nhiên (E163).

+ Chất EGCG : 

• Chất catechin trong trà xanh
  CATECHIN LÀ GÌ?
  Catechin là một hợp chất Flavanol, cấu trúc hóa học C6 – C3 – C6, tương ứng với sự thay thế 2- phenyl bằng benzopyran và pyron. Đây là một chất chống oxy hóa, có nhiều trong lá của cây trà. Ngoài ra, chúng còn được tìm thấy trong thực phẩm khác như rượu vang đỏ, sô cô la, dâu, táo với lượng nhỏ.
  Catechin có trong lá trà, có tác dụng ngăn ngừa sự lão hóa. Họ catechin bao gồm: Catechin (C), Epicatechin (EC), Gallocatechin (GC), Epigallocatechin (EGC). Hàm lượng catechin trong lá trà ảnh hưởng đến độ đắng, hương vị, màu sắc của lá trà. Lá trà càng non thì hàm lượng catechin càng cao.
• TÁC DỤNG CATECHIN VỀ MẶT HÓA HỌC
  Catechin có hoạt tính của vitamin P.
  Có khả năng trung hòa các gốc tự do gây bệnh.
  Phục hồi các chất chống oxy hóa như vitamin E,…
  Có khả năng kích hoạt các enzim, làm giảm quá trình hấp thu các chất béo
  Kích thích quá trình tạo nhiệt.
• TÁC DỤNG CATECHIN VỀ MẶT Y HỌC
  Xét về mặt y học, Catechin có tác dụng tuyệt vời với khả năng phòng chống một số bệnh nguy hại phổ biến như ung thư, béo phì, nhồi máu cơ tim do hàm lượng Cholesterol trong máu quá cao,…
  Chống béo phì
  Tác giả Tadashi Hase và cộng sự tại Nhật đã từng thực hiện một nghiên cứu về tác dụng chống béo phì của Catechin đối với cơ thể con người. Nghiên cứu được khảo sát trên một nhóm đàn ông khỏe mạnh(tuổi từ 27 đến 47 tuổi) được chia thành hai nhóm sử dụng Catechin trà xanh liều thấp (118,5 mg) hoặc liều cao (483 mg) trong vòng 12 tuần.
• Catechin có trong trà xanh giúp ngăn ngừa bệnh béo phì khá hiệu quả
  Ở nhóm dùng liều cao Catechin trà xanh sau 12 tuần đã giảm đáng kể các chỉ số cân nặng, BMI, vòng mông, tỷ lệ mỡ, mỡ bụng cũng như các chỉ số về máu. Ở nhóm dùng liều thấp Catechin thì chỉ có các thay đổi như cân nặng, BMI và nồng độ insulin máu.
  Từ kết quả nghiên cứu trên các nhà nghiên cứu đã cho rằng catechin trà xanh có thể đã làm tăng kích thích quá trình tạo nhiệt và ô xy hóa chất béo, do đó nó có tác dụng đối với việc tiêu hao lượng chất béo trong cơ thể và giúp giảm cân.
• Giảm nguy cơ ung thư, ngăn ngừa khối u phát triển
  Các nhà nghiên cứu tại viện Karolinska Stockholm Thụy Điển đã tìm thấy trà có khả năng ngừa sự hình thành mạch (sự hình thành này cho phép các khối ung thư tự nuôi dưỡng bằng cách tạo ra mao quản mới). Tác động này là nhờ chất epigallocatechin-3-gallate (EGCG) ngăn sự phát triển của những tế bào phủ lót các mao quản.
• Catechin là một trong các chất ngăn ngừa tế bào ung thư phát triển
  Một nghiên cứu tại Nhật Bản từ năm 1994 được thực hiện trên 400.000 người. Những người uống nhiều hơn 5 tách trà mỗi ngày có thể tránh xa “thần chết” lâu hơn nhiều so với những người không uống tách nào.
• Giảm cholesterol trong máu
  Catechins bị oxy hóa (các theaflavin trong trà đen) có thể làm giảm nồng độ cholesterol trong máu. Flavonoid, có nguồn gốc thực vật, liên quan tới việc giảm nguy cơ bệnh phổi và một số bệnh ung thư. Flavonoid là chất chống Oxy hóa, có khả năng trung hòa các gốc tự do có hại cho cơ thể.
• Catechin giúp giảm cholesterol trong máu
  Cơ chế hoạt động của catechin còn chưa được biết rõ nhưng các chuyên gia Hà Lan cho rằng nó phục hồi chất chống Oxy hóa như vitamin E, qua đó ngăn không cho cholesterol xấu (LDL) gây tổ thương ở tế bào, hoặc làm giảm nguy cơ viêm nhiễm liên quan tới bệnh tim. Uống 3 ly trà mỗi ngày (mỗi ly 237ml) ước tính sẽ giảm 11% tỉ lệ nhồi máu cơ tim.

Đặc điểm và vai trò

• Màu sắc: Tạo ra màu đỏ, tím, xanh lam trong thực vật; màu sắc thay đổi theo độ pH (đỏ trong môi trường axit, xanh trong kiềm).
• Vai trò trong thực vật: Thu hút động vật thụ phấn và phát tán hạt, bảo vệ cây khỏi tia UV, nhiệt độ khắc nghiệt, vi sinh vật.
• Nhóm hợp chất: Thuộc nhóm flavonoid (polyphenol).

Lợi ích sức khỏe

• Chống oxy hóa: Trung hòa gốc tự do, bảo vệ tế bào khỏi tổn thương.
• Tim mạch: Giảm viêm, tăng độ bền thành mạch, ngăn ngừa xơ vữa động mạch.
• Chống ung thư: Ức chế sự phát triển và di căn của khối u (qua nghiên cứu trên động vật/in vitro).
• Chống viêm: Giảm viêm trong cơ thể.
• Chức năng nhận thức: Hỗ trợ chức năng não bộ.
• Da và cân nặng: Bảo vệ da khỏi tia UVB, giúp da căng khỏe, giảm mỡ bụng, hỗ trợ giảm cân tự nhiên.

Nguồn thực phẩm giàu anthocyanin

• Trái cây: Việt quất, dâu tây, mâm xôi, cherry, nho, mận, dâu tằm.
• Rau củ: Bắp cải tím, khoai lang tím, khoai tây tím, cà tím, củ dền.
• Ngũ cốc: Gạo lứt tím than, nếp cẩm.

Lưu ý

• Hàm lượng anthocyanin thay đổi tùy thuộc vào giống, khí hậu, và cách chế biến (tươi, đông lạnh, sấy khô).
• Tiêu thụ anthocyanin qua thực phẩm ở mức thông thường được coi là an toàn và có lợi.

• Hướng Dẫn Cách Pha Chè Búp Tím Thanh Ba Chuẩn Vị Nghệ Nhân

Để có một ấm Chè búp tím Thanh Ba thơm ngon đúng điệu, giữ trọn vẹn hương vị tinh tế, bạn hãy tuân thủ các bước pha trà sau đây.

Bước 1: Đong trà

• Cho khoảng 5gr tràvào ấm sứ hoặc ấm đất nung đã được tráng sạch.

Bước 2: Hãm trà – Nghệ thuật “Phượng Hoàng Gật Đầu”

• Sử dụng khoảng 250ml nước tinh khiếtđã đun sôi và để nguội xuống nhiệt độ lý tưởng từ 85-90°C.
  • Lưu ý quan trọng:Tuyệt đối không dùng nước sôi 100°C vì sẽ làm “cháy” trà, khiến trà bị chát và mất đi hương vị đặc trưng.
• Thực hiện kỹ thuật “Phượng hoàng gật đầu 3 lần”:Khi rót nước vào ấm, hãy từ từ nâng ấm nước lên cao rồi hạ xuống thấp, lặp lại 3 lần. Động tác này không chỉ giúp trà đảo đều, ngấm nhanh mà còn thể hiện sự trân trọng đối với người thưởng trà.
• Hãm trà trong khoảng 2 phút.

Bước 3: Thưởng thức

• Rót toàn bộ trà từ ấm ra một chiếc tống (chuyên trà) rồi từ đó mới chiết ra các tách nhỏ. Cách làm này giúp trà trong các tách có vị đồng đều.
• Chè búp tím Thanh Bacó thể pha được từ 4-5 nước. Nước trà thứ hai thường được xem là đậm đà và ngon nhất.

Mẹo nhỏ: Bạn có thể điều chỉnh thời gian hãm trà lâu hơn hoặc nhanh hơn một chút để phù hợp với khẩu vị đậm, nhạt của riêng mình.